زندگی نه تاس است که فقط به شانس وابسته باشد، و نه جدول حل‌شده‌ای که همه‌ی حرکت‌هایش از قبل مشخص باشد.

زندگی بیشتر شبیه بازی شطرنج است. 

هیچ‌کدام از ما صفحه‌ی شطرنج را انتخاب نکرده‌ایم.

برخی با شرایط بهتر شروع می‌کنند: 

خانواده‌ی امن‌تر، منابع بیشتر، فرصت‌های زودتر.

برخی دیگر بازی را با محدودیت، فقر یا ناایمنی شروع می‌کنند.

این همان چیزی است که رابرت فرانک در کتاب Success and Luck از آن به‌عنوان نقش شانس (Luck) یاد می‌کند؛

متغیرهایی که قبل از اولین حرکت، روی صفحه چیده شده‌اند.

اما داشتن صفحه‌ی بهتر، به معنای برد قطعی نیست؛

و صفحه‌ی سخت‌تر، به معنای مات زودهنگام هم نیست.

خطای بزرگ: یکی کردن صفحه با بازی

یکی از خندق‌های شناختی رایج این است که فرد:

صفحه‌ی بازی را با کل بازی یکی می‌گیرد

و می‌گوید: «چون صفحه‌ام بد بوده، بازی‌ام تمام است»

اینجاست که:

والدین

خانواده

شرایط

یا شانس

از «عامل موثر» تبدیل می‌شوند به «توضیح کامل زندگی».

این همان خطای اسنادی (Attribution Error) است که ذهن را در یک مسیر بسته نگه می‌دارد.

خندق شناختی «دیگران مقصرند»

در این خندق، فرد مدام به عقب نگاه می‌کند:

«اگر پدر و مادرم این‌طور نبودند…»

«اگر شرایط فرق می‌کرد…»

این نگاه در کوتاه‌مدت آرامش می‌دهد،

اما در بلندمدت بازی را متوقف می‌کند.

چون در شطرنج، حتی اگر شروع سخت باشد،

ایستادن یعنی باخت قطعی.

فرانک دقیقا همین را می‌گوید: شانس تعیین می‌کند بازی از کجا شروع شود،

اما کیفیت تصمیم‌ها تعیین می‌کند بازی چطور ادامه پیدا کند.

نادیده گرفتن شانس → غرور یا خودسرزنشی

مطلق‌کردن شانس → درماندگی و تسلیم

در شطرنج، هر اشتباه به معنای باخت نیست.

بسیاری از بازی‌ها با یک حرکت بد شروع می‌شوند اما با تصحیح مسیر ادامه پیدا می‌کنند.

رواندرمانی اینجا وارد می‌شود: کمک می‌کند فرد به‌جای ماندن در یک خندق،

شکست‌های هوشمندانه (Intelligent Failures) را تجربه کند؛

یعنی:

زودتر بفهمد

کمتر هزینه بدهد

و بازی را ادامه دهد

رواندرمانی؛ دیدن کل صفحه و شبیه این است که: یک نفر کنار تو بنشیندو کمک کند کل صفحه را ببینی، نه فقط مهره‌های ازدست‌رفته.نه برای انکار گذشته،

بلکه برای این پرسش ساده اما مهم:

«با همین صفحه، حرکت بعدی چه می‌تواند باشد؟»

ایجاد شک در روایت‌های قطعی،

اولین حرکت خروج از خندق‌های شناختی است.

شادکامی؛ نه برد نهایی، بلکه بازی آگاهانه

شادکامی در زندگی، شبیه کیش‌ومات کردن نیست.

بیشتر شبیه این است که:

بدانی چرا یک حرکت را انتخاب کرده‌ای

مسئولیتش را بپذیری

و اسیر روایت‌های بسته نشوی

شادکامی یعنی: با صفحه‌ای که داری،

بازی را آگاهانه‌تر ادامه بدهی.