دکتر هدیه محمودی | متخصص اعصاب و روان و بورد تخصصی روانپزشکی


تکنیک پرواز معکوس
19 بهمن 1404 توسط وحیده ابراهیمی

تکنیک پرواز معکوس

پرنده هامینگبرد تنها پرنده‌ای که توانایی پرواز به عقب را دارد و با قابلیت‌های منحصربه‌فرد خود، الگوی زیستی کامل برای مفهوم عقب‌گرد سالم ارائه می‌دهد . 

ویژگی‌های کلیدی:

1. پرواز چندجهته: حرکت به جلو، عقب، بالا، پایین و شناور ماندن

2. اقتصاد انرژی: مصرف بهینه در حرکات ظریف

3. تمرکز بر لحظه: تغذیه از گل‌ها با حضور کامل

4. تناسب با محیط: تطبیق با شرایط مختلف بدون از دست دادن ماهیت

عقب‌گرد مهارت است ، نه شکست: همان‌طور که هامینگبرد از پرواز معکوس برای تنظیم موقعیت استفاده می‌کند، انسان نیز می‌تواند از بازگشت آگاهانه برای تنظیم مسیر زندگی استفاده کند.

· گاه توقف ، پیشرفت است: شناور ماندن هامینگبرد برای تغذیه ، به او انرژی برای ادامه مسیر می‌دهد. 

· جهت‌یابی نیازمند دید 360 درجه است: توانایی نگاه از زوایای مختلف.

مکانیسم های عقب گرد سالم در زندگی انسانی شامل این  مراحل می‌شود:

مراحل چهارگانه:

1. فاصله‌گیری آگاهانه (Detachment)

· خروج موقت از جریان روزمره

· ایجاد فضای ذهنی برای تامل

2. بازگشت تنظیم‌شده (Regulated Return)

· انتخاب دوره‌های خاص زندگی برای بررسی

· تمرکز بر نقاط عطف و تصمیمات کلیدی

3. بازنگری با دیدگاه جدید (Re-viewing)

· تحلیل گذشته با دانش و تجربه حال

· شناسایی الگوها و پیوندهای نامرئی

4. بازگشت مسلح به بینش (Insightful Return)

· بازگشت به حال با درس‌های جدید

· تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر برای آینده

این تجربه‌ به‌تنهایی سخت و حتی خطرناکه؛ با روانشناس اما می‌تونه به یک تجربه‌ی ترمیم‌کننده و عمیق تبدیل بشه، نه فروپاشی. بریم مرحله‌به‌مرحله 🌱

1. اول: ساختن «جای امن» درمانی

قبل از هر برگشتی، درمانگر باید کمک کنه مراجع حس کنه:

دیده می‌شه

قضاوت نمی‌شه

مجبور به تغییر سریع نیست

اینجا پرواز معکوس شروع نمی‌شه؛ فقط زمین امن ساخته می‌شه.

بدون این مرحله، برگشت = غرق شدن.

2. نام‌گذاری تجربه‌ها (از مه به معنا)

روانشناس کمک می‌کنه چیزهایی که مبهم و درهم‌اند:

حس گناه بی‌نام

اندوه بی‌دلیل

خستگی مزمن

اسم بگیرن.

وقتی هیجان نام می‌گیره، قابل‌تحمل می‌شه.

این یعنی:

برگشت کنترل‌شده، نه هجوم خاطره‌ها.

3. برگشت هدایت‌شده به نقاط گره‌خورده

اینجا پرواز معکوس واقعا شروع می‌شه 🕊️

درمانگر ممکنه با:

پرسش‌های باز

کار با تصویر ذهنی

روایت‌درمانی

یا بازسازی شناختی

کمک کنه مراجع برگرده به:

اولین بارهایی که «خودش نبود»

تصمیم‌هایی که از ترس گرفته

جاهایی که برای بقا، خودش رو رها کرده

اما نکته‌ی کلیدی:

🔹 مراجع هر لحظه می‌تونه توقف کنه.

4. تنظیم هیجان (نه غرق شدن)

درمانگر هم‌زمان با برگشت:

تکنیک‌های زمین‌گیرسازی (grounding)

تنظیم تنفس

لنگرهای بدنی

رو فعال نگه می‌داره.

یعنی مراجع هم‌زمان:

در گذشته «نگاه می‌کنه»

در حال «حضور داره»

این همون تفاوت درمان با نشخوار فکریه.

5. بازنویسی معنا، نه تغییر واقعیت

روانشناس واقعیت رو عوض نمی‌کنه؛

زاویه‌ی دید رو عوض می‌کنه.

مثلا:

«من ضعیف بودم» → «من داشتم زنده می‌موندم»

«اشتباه کردم» → «اون موقع تنها گزینه‌ام بود»

«من خراب شدم» → «من بیش از توانم بار کشیدم»

اینجا پرواز معکوس به خود-همدلی می‌رسه.

6. اتصال گذشته به انتخاب امروز

مرحله‌ی طلایی ✨

درمانگر کمک می‌کنه مراجع بپرسه:

الان چی رو می‌خوام آگاهانه ادامه ندم؟

کدوم نقش‌ها دیگه مال من نیست؟

کجای زندگی دارم هنوز با منطق گذشته زندگی می‌کنم؟

اینجا برگشت، تبدیل می‌شه به جهت جدید.

7. ادغام (نه ماندن در گذشته)

هدف درمان این نیست که مراجع:

توی خاطره بمونه

بلکه:

گذشته رو در خودش جا بده

مثل بخشی از بدن که قبلا درد می‌کرده و حالا:

هنوز هست

اما دیگه فرمان نمی‌ده